Đạo

Tìm về mình

Từ khi 12 tuổi mình đã say mê các làn điệu dân ca và nhạc cổ truyền Bắc, Trung, Nam. Nhưng gia đình lo say mê cổ nhạc nên ba mẹ vội gửi đi học “tân nhạc” ở nhạc viện để cho mình “mất tập trung”. Mình vẫn nhớ, đã sưu tầm tích cóp, thâu âm.. từng cuốn băng cassette, video.. và tập tành ca theo các làn điệu cổ như thế nào. Vì biết ba mẹ không ủng hộ nên chỉ nghe lúc đi ngủ, và tập ca theo khi không có ai bên cạnh. Suốt rất nhiều năm, những làn điệu cổ đã đi vào giấc ngủ của mình một cách âm thầm như thế. Đi học, có những câu chuyện cổ tích hay mình cũng tập viết tuồng và đặt lời theo các làn điệu.

Sau này khi đi học ở Ấn Độ, rồi đi Ba Tư, nhờ khả năng thẩm âm và luyến láy mà mình ca được bất cứ bài ca nào của xứ bạn, dù có giai điệu có lắt léo đặc trưng đến đâu, thậm chí thể thơ ngâm quốc hồn quốc tuý của Pakistan là Ghazal mình cũng có thể học theo được.

Có những lúc ngồi hát một mình, người bạn Ấn Độ thấy vậy hẹn riêng mình ra .. bụi cây chỉ để “Nghe bạn hát những giai điệu thần tiên của Việt Nam. Sao mà réo rắt, dạt dào đến vậy?”. Bạn và mình chả quen nhau, thế mà đứng đó, người lắng nghe, người say sưa hát cả tiếng đồng hồ.

Sau này khi đến với Duyệt Thị Trang, mình mới hiểu ra, cái gọi là “khả năng thẩm âm, luyến láy” đó không phải chuyện thường. Thứ giai điệu lắt léo lên xuống à ơi đó được giới sành âm nhạc thế giới gọi là Microtone, tức Vi Âm. Vi âm là những thang âm chỉ xê dịch 1/4 cung nhạc, hoàn toàn không được biết đến trong hệ thống ký âm/ âm nhạc phương Tây vốn chỉ có xê dịch có nửa cung (thăng, giáng) (nguồn Wikipedia). Ấy vậy mà hệ thống giảng dạy âm nhạc cổ truyền Việt Nam trong các trường học lại quy định cho việc dạy và học nhạc cổ truyền với vi âm thể đồ sộ bằng các ký âm theo kiểu tây phương. Để ký âm được những vi âm này theo đúng nguyên tắc tây phương thì sẽ là một việc cực kỳ phức tạp và rối rắm, chẳng hạn:

Ảnh: Các vi âm ngẫu nhiên nằm ngoài hệ nửa cung của phương Tây. Cung thăng 1/4, cung thăng, cung thăng 3/4, cung giáng 1/4, cung giáng, (hai biến thể của) cung giáng 3/4. (Nguồn: Wikipedia: quarter tone sharp, sharp, three quarter tones sharp;
quarter tone flat, flat, (two variants of) three quarter tones flat).
Gớm từ ngàn năm xưa các cụ nhà quê Việt Nam vưỡn hay gọi là cung già cung non đấy, chới với chơi vơi trong lới lơ ư hử.. ngọt ngào thấm đượm là ăn nhau ở cái 1/4 với 3/4 chết người này đấy!!!! “Mùi” hay không “mùi”, “đậm đà, đẫm chất quê” hay không là ở những vi âm này. Chả thế mà nếu ngân lên một lời dân ca, thiếu đi tí già tí non, sẽ thành nhạc Bắp Rang Bơ ngay😀

“Trong nhạc truyền thống Việt Nam, khi đặt bản buồn, phải dựa theo hơi Ai, hoặc hơi Ai Oán. Tức là, những chữ nào ngay âm xang thì phải có độ cao của xang già, tức là cao hơn xang một tí, chữ nào thuộc về âm cống phải theo hơi cống non tức là thấp hơn cống một tí. Bài Khóc quốc hồn của Nguyễn Mỹ Ca nghe buồn và rất dân tộc nhờ câu “Bao nhiêu năm sống như tôi đòi” nếu xướng âm theo nhạc Việt Nam là liu, liu, liu, xáng cống xê xang; nếu viết theo ký âm Tây phương thì do, do, do, fa, la, sol, fa. Cống non tức là la thấp hơn la thường, mà cao hơn la giáng (la bémol), xang già là fa, cao hơn fa thường một chút mà chưa phải là fa thăng (fa dièse). Khi hát lại phải rung. Hát như vậy sẽ đậm màu dân tộc. Cũng như quãng thứ 7 (7è mineure) xề – xang là quãng đặc thù của hơi Nam. Mỹ Ca đã viết “ Tim bừng sôi” (liu xề xang / do sol fa) nghe rất Việt Nam, chớ nếu viết liu cồng xang (do la fa) thì nghe giống Tây..” (Nguồn http://www.diendan.org/tai-lieu/bao-cu/so-005/dan-toc-am-nhac)

Những thứ “nhạc cổ, nhạc sến, nhạc vàng, cải lương, dân ca, nhạc quê hương..”, thật nghịch lỗ tai với những ai không quen hấp thụ thứ Vi âm này. Nhưng lại là chất đường tinh luyện, thấm vào lòng ngọt lịm, cho những tâm hồn quen được tưới tắm bởi những âm điệu tinh tế.

Không chỉ là Việt Nam, trên thế giới, hầu hết bất cứ dân tộc nào lâu đời, từ Ấn Độ, Nordic, Celtic, Châu Phi.. đến Châu Á.. thì nền âm nhạc đều được xây dựng trên bậc ngũ cung, và xuất hiện những Vi Âm được sắp xếp tuỳ đặc thù của từng nền văn hoá. Chả thế mà mình đã từng xúc động và ngạc nhiên tột độ khi lần đầu tiên nghe những bài ca Celtic, đẩu đâu tận Châu Âu mà sao nghe ngọt ngào tha thiết như nhạc sến quê mình!

“Các giai điệu ngoại lai của âm nhạc phương Tây, các nhạc thổ dân,bản xứ … đều có nhiều cách để truyền tải microtone. Và mỗi nền văn hóa, mỗi truyền thống đều có những microtone riêng như là những dấu lăn tayđiểm chỉchữ ký cho nền văn minh của mình.” (nguồn http://tkxuyen.com/blog/?p=332)

“..Tại hoàn cảnh về lịch sử đưa ra tới hoàn cảnh về tâm lý, tức là ngừơi bị trị luôn coi người thống trị là trên hết, thấy những cái hào nhoáng bên ngoài mà quên cái thâm thuý bên trong. Chẳng hạn như thấy cây đàn piano mấy chục dây thì hoan nghênh nó mà quên rằng cái đàn bầu 1 dây nhưng nói được biết bao nhiêu chuyện đến nỗi nhà thơ Văn Tiến Lê còn nói rằng “Một dây nũng nịu đủ lời, nửa bầu chứa cả một trời âm thanh”…” (Nguồn: http://vietsciences.free.fr/vietnam/amnhac/khoidayamnhacdantocviet02.htm)
Và trong khi nhiều người hớt hải cải tiến đàn dân tộc sao cho giống sự nhiều dây của đàn Piano. Thì trên thế giới, các cao thủ piano lại hì hụi tìm cách sao cho đàn piano được cải tiến và chơi được những vi âm tinh tế. Bạn Ngô Hoàng Trúc Minh khi xem clip này đã nói “cây đàn Piano này chỉnh được dây để chơi microtone, nhưng cũng chỉ là âm thanh chết thôi, chết trong microtone”. Vì hệ thống đàn không phím (nhị, bầu, tranh, violin… ) khi chơi microtone có thể khiến cho âm thanh được biến chuyển liên tục từ microtone này sang microtone khác, mượt mà trong một dải “âm phổ”. Giống như ta được chứng kiến một cảnh thật, so với việc xem một cảnh đã được ghi hình. Dù mịn mấy thì cũng là từ 24 hình/ giây lên 48 hình/ giây thôi, không thể mượt mà sống động như thật (ấy thế mà cũng đã tinh tế lắm rồi!).

https://www.youtube.com/watch?v=d-yY2egBvto

Đàn bầu nhà quêĐàn bầu nhà quê Đàn Piano được cải tiến để chơi được cả nốt già và nốt non (microtonal piano hoặc quarter note piano)Đàn Piano được cải tiến để chơi được cả nốt già và nốt non (microtonal piano hoặc quarter note piano)

Nhìn hai tấm hình so sánh một bên là chiếc đàn 1 dây chứa cả dải âm phổ biến hoá kỳ ảo khôn lường, một bên là một cây đàn piano với hệ thống phím bấm cực kỳ phức tạp mà vẫn không sao truyền tải dược hết sự sống động của các biến âm microtone. Bật cười chợt nghĩ đến câu này của Lão Tử trong Đạo đức kinh

“Nhất sanh Nhị
Nhị sanh Tam
Tam sanh Vạn Vật..”

Vạn vật mà xuất phát chỉ từ một. Ngàn âm chỉ xuất phát từ một thôi. 1 dây mà âm thanh không có giới hạn. 1 dây sanh 2 dây, 2 dây thành 3 dây, 3 dây rồi giờ đàn thập lục cũng thành 29 dây vẫn cứ toát mồ hôi hột là vì chưa thấy hết được sự vô hạn trong một sợi dây.

Tết này, được sống với đam-mê-muôn-thuở-mà-không-nói-ra-thì-đố-ai-biết, hẳn những người quen nhìn mình “sành điệu” trên facebook không khỏi ngạc nhiên khi thấy mình áo lam, tay đàn, ngất ngây sung sướng trong không khí âm nhạc cổ truyền với Duyệt Thị Trang, một gia đình nhã nhạc là hậu duệ của vua Minh Mạng. Ở đây chả có gì nhiều ngoài bạt ngàn rừng, suối và những trái tim nóng rực tình yêu. “Khi đã biết sống với cơm muối dưa thì còn sợ chi đời”.

Duyệt Thị TrangDuyệt Thị Trang

Sáng tối đạm bạc thủ thỉ nhau nghe những tích truyện, những lời tiền nhân gửi gắm qua tiếng đàn, câu ca. Lúc cao hứng mò cua bắt ốc, lúc thâm trầm tận hưởng nhâm nhi từng tiếng đàn.

Nghẹn ngào nhận ra sự hèn nhát bấy lâu của mình khi mất đến 20 năm mới dám tìm về mà vùng vẫy với đam mê.

Tại sao mình phải vượt ngàn dặm xa, tìm về đúng đêm giao thừa, để sống trong không khí ấy?

Vì mình không muốn cảm thụ âm nhạc cổ truyền qua một hệ thống ký âm “không biết đến và không sử dụng vi âm”. Như người ta vẫn buộc đàn dân tộc phải hoà tấu với đàn piano trong mỗi kỳ thi và coi đó là tiêu chuẩn quốc tế để thẩm định khả năng tối thiểu của người chơi đàn dân tộc.

Vì mình muốn được nghe người thày vừa đàn vừa ca lên, vừa mượn những tích xưa để nói lên tâm sự của những làn điệu cổ truyền. Tại sao không có bài nhã nhạc nào của Huế được đề tên tác giả, chỉ trừ bài Long Ngâm? Chỉ với một câu hỏi bâng quơ mà mình được hiểu thêm về một câu chuyện lịch sử vô cùng cảm động và ý nghĩa.

Vì mình muốn được cảm nhận hết những vui, buồn, giận, lẫy.. thật lạ kỳ chỉ với sự luyến láy khác nhau mà trong Một-Phần-Tư nốt nhạc, tiếng đàn và giọng ca đã thể hiện được hết những tâm tình. Cùng một câu nhạc mà khi nhớ thương sầu thảm (Lý con sáo), khi hân hoan (Lý mười thương..). Thậm chí chỉ với một nốt “Xang” mà giận hờn, vui tươi.. tả không hết. Nốt Xang tương ứng với nốt Đô của phương Tây, nhưng đố nốt Đô thể hiện được ngần ấy cung bậc mà không bị các giáo sư đánh cho và gọi là “sai xướng âm” đấy😀

Thày dạy trò, mà hình như không dạy, thày cứ kể chuyện, trò lúc cười khanh khách, lúc chực khóc, lúc khoái trá, lúc ngẩn ngơ…cùng với những ẩn ý sâu xa và quan niệm nhân sinh. Tại sao chỗ này tay trò phải rung dây xang, tại sao những ngón tay phải lướt như vầy, tại sao bài nhạc này lại gọi người thương về với mình “tài tình” đến thế.. Rằng “Tay gảy dây là tiếng nói của lý trí, còn tay nhấn nhá những vi âm huyền ảo mới là tay của con tim”..

Thày trò cùng nhau tâm đắc hai chữ “U Sướng Tình”, cũng đúng vào “giai đoạn” trò vừa mới hiểu ra cái thú của đau thương trên con đường hành đạo, như một điều tất yếu và lành mạnh, nghiễm nhiên thấy được khi “giải thoát”. Nói thì dễ, mà mấy ai đã thú được với đau thương, mấy ai đã sướng với u sầu😀 (dù trong sâu thẳm thiên hạ tất thảy cũng đang âm thầm tự sướng cả thôi😀 )

Thánh nhân đã dạy: luôn giữ cho tâm an lạc. An và lạc với đau thương chẳng phải là Luôn An Lạc đó sao😀 Luôn ngon miệng mà nhai rơm cũng thấy cái thú của sự khô rát thì chả phải là ngon lắm à😀 Đạt được cái khoái cảm trong đau buồn thì đâu còn là buồn nữa😀

“Lòng dặn lòng

Ai mặc ai

Thương cứ thương

Nhớ cứ nhớ

Chuyện vui cười

Người ở đời

đừng đem dạ từ chối

Ai mà thoát khỏi ra vòng nợ duyên’

(Xuân Phong, Ca Huế)


Vậy thì hưởng thú đau thương cho bõ cái vòng nợ duyên đi chứ, nhịn làm gì, cưỡng làm chi, rón rén cho mệt😀

Nói chung là tâm đắc, tâm đắc vì được hít khí giời, nghe truyện cổ, được cao nhân chỉ giáo, đã thế còn được tắm trong năng lượng vi tế .. như dưới đây giải thích, thế này thì sao mà không thành tiên😀

Không phải là bênh vực cho cái gọi là truyền thống, vì nó là gì thì chưa chắc chúng ta đã biết được rõ ràng… nhưng tự phủ nhận những điều mình cảm thấy, tự phủ nhận cách chúng ta tri nhận vấn đề, tự bỏ đi một phần phong phú trong cuộc sống, phải chăng đó là cách mà nhiều người đang làm? Chuyện của Lưu Chính Phong và Khúc Dương trưởng lão, khúc Tiếu ngạo giang hồ là chuyện hoàn toàn có thật trên cõi đời này.

Bản chất của mọi sự vật là sự dàn trãi năng lượng qua rung động trên những phổ tần số. Chính chúng ta cũng là những tổ hợp của những rung động, tinh hơn hoặc thô hơn như vậy. Và bằng cách lắng nghe các microtone (vi âm) của các octave (quãng tám) nội, chúng ta có thể có được kinh nghiệm cảm nhận những mức năng lượng cao hơn và tinh tế hơn, những mức năng lượng làm thành những phần không thể tách rời của chính chúng ta. Và cảm thấy được điều này, chúng ta sẽ hiểu rằng cao hơn (higher) có được bằng cách nhìn vào bên trong (inner).

Nhưng chính xác thì, làm sao có thể được như vậy? Nếu như tần số của các microtone chỉ cao hơn hay thấp hơn một chút xíu so với các nốt của octave chứa chúng, thì làm sao chúng có thể giúp chúng ta “chạm” được vào các tầng năng lượng cao hơn bên trong chính chúng ta?”

Tác giả đã chứng tỏ bản chất vật chất của các mức (level) khác nhau có liên hệ với nhau: bản chất của thế giới 48 (nốt) được cấu thành từ các octave nội của thế giới 24 (nốt), và thế giới này được xây dựng trên các octave nội của thế giới 12 (nốt) và cứ như vậy …

Các giai điệu có chứa microtone có hai mức có liên hệ với nhau theo cùng cách như hai lớp thế giới liên hệ nói trên: các octave nội và các octave ngoại. Âm nhạc có microtone cần đến các nốt của octave ngoại để chứa chúng, vì một microtone chỉ là chính nó trong mối liên hệ với các nốt octave ngoại. Nếu đứng một mình, các microtone chỉ là những nốt bình thường không hơn không kém. Nhưng khi được chơi trong ngữ cảnh các nốt octave ngoại, nó có “quyền năng” đạt đến các octave nội.

Được gợi ý bởi các microtone, người nghe nếu tập trung đủ sẽ có thể nối chiếc cầu qua khoảng cách giữa các mức bên trong chính họ, và do đó ý thức được sự tồn tại của một mức năng lượng cao hơn và tinh tế hơn ngay bên trong họ, điều không thể làm được trong những trạng thái hàng ngày khác.” (nguồn http://tkxuyen.com/blog/?p=332)

Đấy, hỏi làm sao mà không thành tiên?

 

2 thoughts on “Tìm về mình

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s